کیست تخمدان یک بیماری شایع در میان بانوان می باشد. در حقیقت کیست تخمدان، کیسه ای حاوی مایع است که گاهی بجز مایع مواد دیگری هم در آن وجود دارد مثل: دیواره های ظریف یا حتی ضخیم داخل کیست ها، خون تازه یا قدیمی، بافت های جامد (که در این صورت به جای کیست تخمدان به آن توده تخمدان اطلاق میشود که میتواند خوش خیم یا بدخیم باشد) و در معدودی از موارد بافت هایی مثل مو، چربی و دندان، در آن وجود دارد.
این کیستها گاهی داخل خود تخمدان قرار دارند و گاهی در سطح آن وجود دارد. تخمدانها دو عضو بادامی شکل هستند که در دو طرف رحم قرار گرفته اند و از طریق لولههای فالوپ به رحم مرتبط می شوند.
تخمدان ها در عمق حفره لگن قرار گرفته اند. سطح تخمدانها قبل از بلوغ صاف است و با پیشرفت سن ناصاف می شود. تخمدان عضوی است که در سیستم تولید مثل زنان نقش اساسی دارد و وظایف متعددی مانند تولید هورمونها و تولید و نگهداری از تخمکها را بر عهده دارد. وقتی تخمک آزاد میشود، از لوله رحمی به سمت رحم حرکت میکند، جایی که ممکن است توسط اسپرم بارور شود. تخمدانها همچنین هورمونهایی ترشح میکنند که در چرخه قاعدگی و باروری نقش دارند بنابراین یکی از اجزای غدد درونریز نیز محسوب میشود.
انواع کیست تخمدان
کیست تخمدان دارای انواع مختلفی میباشد که در ادامه به شرح آنها میپردازیم.
کیستهای عملکردی یا فانکشنال
کیستهای فانکشنال یا عملکردی که شامل دو دسته فولیکولی و لوتئال میباشد.
کیست فولیکولی
فولیکول تخمدان (Ovarian Follicle) تودهای کروی شکل در تخمدان است. طی دوره قاعدگی، یک یا چند فولیکول رشد میکنند، سپس سوراخی در آنها ایجاد و از آن تخمک به بیرون رها میشود. در هر فولیکول یک تخمک وجود دارد که توسط سلولهای بافت تخمدانی احاطه شده است.
گاهی ممکن است این فولیکول ها باز نشوند و متورم شوند که در اینصورت کیست فولیکولی تخمدان نامیده می شود که از شایع ترین انواع کیستهای تخمدان است.
کیست لوتئال تخمدان
این نوع کیست نسبت به نوع قبلی نادر تر است.
پس از آزادسازی تخمک، از فولیکول، بافتی به نام کورپوس لوتئوم به جا می ماند. کیست لوتئال زمانی ایجاد می شود که کورپوس لوتئوم با خون پر شود که البته پس از چند ماه از بین می روند اما اگر این کیست ها پاره شوند، می توانند باعث درد و خونریزی داخلی شوند.
انواع دیگر کیست تخمدان
کیست اندومتریوز
کیستدوران بارداری
کیست آدنوما
کیست درموئید
کیست درموئید
این نوع از کیست تخمدان عموما در سنین پایین تر رخ می دهد و برای درمان آن نیاز به عمل جراحی می باشد.
کیست آدنوما
کیست آدنوما پر از مایع آبکی و گاهی حتی مایع غلیظ و مخاطی هستند و گاهی اوقات می تواند بزرگ شود. این نوع کیست بر روی تخمدان می چسبد و آن را احاطه می کند. لازم است بدانید که این نوع از کیستها بیشتر در سنین بالا رخ می دهد.
کیستهای دوران بارداری
کیست تخمدان به طور معمول در اوایل بارداری ایجاد می شود. گاهی اوقات، کیست تا اواخر بارداری روی تخمدان می ماند که در این موارد نیاز به برداشت کیست و عمل جراحی نیز می باشد.
کیست اندومتریوما
بانوانی که مبتلا به بیماری آندومتریوما هستند می توانند کیستهایی تحت عنوان آندومتریوما در ناحیه تخمدانها ایجاد کنند که به تخمدان چسبیده و در آنجا شروع به رشد می کند. شایان ذکر است این کیست ها می توانند در هنگام رابطه جنسی و در دوران قاعدگی شما دردناک باشند
علائم کیست تخمدان
همانطور که در ابتدا گفته شد کیست تخمدان در اکثر اوقات بدون هیچ گونه علائم و عوارض خاصی می باشد اما در برخی موارد نیز ممکن است شما را دچار دردهایی نظیر درد زیر شکم و تورم آن، نفخ معده و دیگر موارد کند. علاوه بر این گاهی پیش می آید که ابتلا به کیست تخمدان با دردهایی مانند موارد زیر باشد:
- حالت تهوع
- کمردرد و پا درد
- احساس نیاز به دفع ادرار بیشتر
- خونریزی غیر طبیعی از ناحیه واژن
- درد در دوران قاعدگی و رابطه جنسی
- گاهی افزایش وزن بدون علت
چه عواملی منجر به ایجاد کیست تخمدان می شود؟
پیشگیری از ابتلا به کیست تخمدان
با وجود اینکه هیچ راهی برای پیشگیری از کیست های تخمدان وجود ندارد، آزمایشات مداوم می تواند به شما در تشخیص زود هنگام بیماری های تخمدان کمک کند. همچنین باید درباره تغییرات سیکل های قاعدگی و نشانه های غیر معمول قاعدگی (که تا چندین ماه ادامه پیدا می کنند).
درمان کیست تخمدان
درمان کیست تخمدان با مصرف قرص های ضد بارداری معمولا به مدت ۳-۴ ماه امکان خواهد داشت و در این فاصله زمانی فرد با سونوگرافی بایستی پایش شود.
جراحی
درمان جراحی زمانی که برای بیمار قرص تجویز شده و بهبود نمی یابند و یا اینکه نوع کیست به گونه ای است که مشکوک به نظر می رسد و احتمال ابتلا به سرطان وجود داشته باشد،باید این نوع کیست ها برداشته شوند که در این زمان بهترین نوع درمان جراحی است، بهترین روش جراحی بسته به تبحر جراح، جراحی لاپاراسکوپی می باشد.
شایان ذکر است، زمانی که جراح و متخصص زنان تشخیص دهد که جراحی لاپاراسکوپی با توجه به شرایط بیمار مناسب نیست، جراحی به صورت باز انجام می شود. اما با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی لاپاراسکوپی روش درمانی بسیار مناسب برای اکثر افراد است.
در جراحی لاپاراسکوپی کیست های تخمدان و پوست های کیست باید به طور کامل از سطح تخمدان جدا می شود و سطح تخمدان از کیست پاک می شود. کیست خارج شده جهت بررسی نوع کیست و خوش خیمی یا بدخیمی باید به پاتولوژی فرستاده شود. در پایان بگوییم که ادامه درمان بسته به جواب پاتولوژی خواهد بود.