تکرر ادرار در بارداری یکی از شایعترین تغییراتی است که بسیاری از زنان در دوران بارداری آن را تجربه میکنند. این وضعیت معمولاً از هفتههای ابتدایی بارداری آغاز میشود و ممکن است تا پایان این دوران ادامه داشته باشد. هرچند تکرر ادرار اغلب طبیعی و ناشی از تغییرات هورمونی و فیزیکی بدن است، اما آگاهی از علتها و ویژگیهای آن میتواند به مادران کمک کند با آرامش بیشتری این دوران را سپری کنند. شناخت تفاوت بین تکرر ادرار طبیعی بارداری و مواردی که نیاز به بررسی پزشکی دارند، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد.
برای آگاهی دقیقتر از تکرر ادرار در بارداری و تشخیص موارد نیازمند پیگیری پزشکی، میتوانید با متخصص زنان و زایمان دکتر مهشید کریمی مشورت کنید.
دکتر مهشید کریمی
متخصص زنان، زایمان و جراحی های زیبایی زنان فلوشیپ فوق تخصصی ناباروری
سابقه بیش از 100 جراحی موفق زیبایی زنان
تهران، خیابان قائم مقام فراهانی
علت تکرر ادرار در بارداری
تکرر ادرار در بارداری دلایل مختلفی دارد که بیشتر آنها طبیعی و مرتبط با تغییرات بدن مادر هستند. مهمترین علتها عبارتاند از:
- تغییرات هورمونی: در اوایل بارداری، افزایش هورمون hCG باعث میشود جریان خون به کلیهها بیشتر شود. این موضوع عملکرد کلیهها را افزایش داده و در نتیجه حجم ادرار بیشتر میشود.
- بزرگ شدن رحم: با رشد جنین، رحم بزرگتر شده و به مثانه فشار وارد میکند. این فشار باعث میشود مثانه زودتر پر شده و احساس نیاز به دفع ادرار بیشتر شود، بهویژه در سهماهه اول و سوم بارداری.
- افزایش حجم خون و مایعات بدن: در دوران بارداری حجم خون بدن افزایش مییابد. کلیهها برای تنظیم این مایعات اضافه، ادرار بیشتری تولید میکنند.
- تغییر موقعیت مثانه: در بارداری، جایگاه مثانه کمی تغییر میکند و حساستر میشود، به همین دلیل حتی با مقدار کم ادرار، احساس دفع ایجاد میشود.
- نزدیک شدن به زمان زایمان: در ماههای پایانی، با پایین آمدن سر جنین در لگن، فشار بیشتری به مثانه وارد میشود و تکرر ادرار شدت میگیرد.
- عفونت ادراری (در برخی موارد): اگر تکرر ادرار همراه با سوزش، درد، بوی بد ادرار یا تب باشد، ممکن است نشانه عفونت ادراری باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
زمان شروع تکرر ادرار در باردرای
تکرر ادرار در بارداری یکی از علائمی است که زمان شروع آن ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما معمولاً الگوی نسبتاً مشخصی دارد و در بیشتر زنان در دورههای خاصی از بارداری دیده میشود.
شروع تکرر ادرار در اوایل بارداری
در بسیاری از زنان، تکرر ادرار از همان هفتههای ابتدایی بارداری و معمولاً از حدود هفته ۵ تا ۸ آغاز میشود. در این زمان، بدن بهسرعت دچار تغییرات هورمونی میشود. افزایش هورمون hCG و همچنین بالا رفتن سطح پروژسترون باعث افزایش جریان خون به کلیهها میشود. در نتیجه، کلیهها ادرار بیشتری تولید میکنند و احساس نیاز به دفع ادرار بیشتر از حالت عادی خواهد بود. به همین دلیل، تکرر ادرار میتواند یکی از علائم اولیه بارداری محسوب شود.
تغییر وضعیت در سهماهه دوم بارداری
با ورود به سهماهه دوم (از حدود هفته ۱۳ تا ۲۷)، در بسیاری از زنان شدت تکرر ادرار کاهش پیدا میکند. در این دوره، رحم از لگن خارج شده و به سمت بالا حرکت میکند، در نتیجه فشار کمتری به مثانه وارد میشود. به همین علت، مادران باردار معمولاً در این بازه احساس راحتی بیشتری دارند و دفعات ادرار به حالت طبیعی نزدیکتر میشود، هرچند ممکن است به طور کامل برطرف نشود.
بازگشت تکرر ادرار در ماههای پایانی بارداری
در سهماهه سوم بارداری، بهویژه از حدود هفته ۲۸ به بعد، تکرر ادرار دوباره افزایش مییابد. رشد سریع جنین، بزرگ شدن رحم و پایین آمدن سر جنین در لگن باعث وارد شدن فشار مستقیم به مثانه میشود. در این مرحله حتی مقدار کمی ادرار میتواند احساس فوری دفع ایجاد کند و بیدار شدنهای مکرر در طول شب نیز شایع است.
تفاوتهای فردی در زمان شروع و شدت
باید توجه داشت که زمان شروع و شدت تکرر ادرار در بارداری در همه زنان یکسان نیست. عواملی مانند تعداد بارداریها، قدرت عضلات کف لگن، وضعیت مثانه و میزان مصرف مایعات میتوانند بر این موضوع تأثیر بگذارند.
تکرر ادرار در بیشتر موارد بخشی طبیعی از روند بارداری است، اما اگر این علامت همراه با سوزش، درد، تب، تغییر رنگ یا بوی غیرطبیعی ادرار باشد، میتواند نشانه عفونت ادراری یا مشکل دیگری باشد و لازم است حتماً توسط پزشک بررسی شود.
درمان خانگی تکرر ادرار در بارداری
تکرر ادرار در بارداری معمولاً قابل درمان کامل نیست، چون بخشی طبیعی از تغییرات بدن مادر است؛ اما با رعایت برخی راهکارهای خانگی ساده و ایمن میتوان شدت آن را کاهش داد و تحملپذیرتر کرد:
- تنظیم مصرف مایعات: نوشیدن آب کافی در طول روز ضروری است، اما بهتر است مصرف مایعات را در ساعات پایانی شب کاهش دهید تا بیدار شدنهای مکرر هنگام خواب کمتر شود. از حذف کامل مایعات خودداری کنید، چون کمآبی برای مادر و جنین مضر است.
- تخلیه کامل مثانه: هنگام ادرار کردن عجله نکنید و سعی کنید مثانه را کاملاً خالی کنید. میتوانید کمی به جلو خم شوید تا تخلیه بهتر انجام شود و ادرار باقیمانده کاهش یابد.
- پرهیز از مواد تحریککننده مثانه: نوشیدنیهایی مانند چای پررنگ، قهوه، نوشابههای گازدار و شکلات میتوانند مثانه را تحریک کرده و تکرر ادرار را بیشتر کنند. کاهش مصرف این مواد کمککننده است.
- انجام تمرینات کف لگن (کگل): تمرینات کگل باعث تقویت عضلات کف لگن میشوند و به کنترل بهتر مثانه کمک میکنند. انجام منظم این تمرینها در دوران بارداری میتواند هم تکرر ادرار و هم بیاختیاری را کاهش دهد.
- جلوگیری از یبوست: یبوست باعث افزایش فشار روی مثانه میشود. مصرف مواد غذایی پرفیبر مانند سبزیجات، میوهها و غلات کامل و همچنین تحرک ملایم روزانه میتواند از یبوست جلوگیری کند.
- تخلیه مثانه قبل از خواب و خروج از منزل: حتماً قبل از خواب شبانه یا بیرون رفتن از خانه مثانه خود را تخلیه کنید تا احساس دفع ناگهانی کمتر شود.
- حفظ دمای مناسب بدن: سرما میتواند باعث تحریک مثانه شود. پوشیدن لباس گرم و جلوگیری از سرد شدن ناحیه شکم و لگن به کاهش احساس دفع مکرر کمک میکند.
- رعایت بهداشت ناحیه تناسلی: بهداشت مناسب از بروز عفونت ادراری جلوگیری میکند، چون عفونت میتواند تکرر ادرار را تشدید کند.
اگر تکرر ادرار با سوزش، درد، تب، احساس فشار شدید، یا تغییر رنگ و بوی ادرار همراه باشد، درمان خانگی کافی نیست و لازم است حتماً به پزشک مراجعه شود.
تکرر ادرار در بارداری تا کی ادامه دارد؟
تکرر ادرار در بارداری معمولاً از اوایل بارداری شروع میشود و ممکن است تا پایان این دوران ادامه داشته باشد. در سهماهه اول به دلیل تغییرات هورمونی این حالت بیشتر دیده میشود. در سهماهه دوم، با بالا رفتن رحم و کاهش فشار روی مثانه، در بسیاری از زنان تکرر ادرار کمتر میشود یا موقتاً برطرف میگردد. اما در ماههای پایانی بارداری، با رشد جنین و وارد شدن فشار بیشتر به مثانه، تکرر ادرار دوباره افزایش مییابد و معمولاً تا زمان زایمان ادامه دارد.
پس از زایمان، این مشکل در اغلب موارد طی چند روز تا چند هفته بهتدریج برطرف میشود. اگر تکرر ادرار بعد از زایمان ادامهدار باشد یا با سوزش و درد همراه شود، بهتر است حتماً به پزشک مراجعه شود.
آیا تکرر ادرار در بارداری خطرناکه؟
تکرر ادرار در بارداری در بیشتر موارد خطرناک نیست و یکی از تغییرات طبیعی این دوران محسوب میشود. این حالت معمولاً به دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم مایعات بدن و فشار رحم روی مثانه ایجاد میشود و بهتنهایی آسیبی به مادر یا جنین وارد نمیکند.
با این حال، در بعضی شرایط لازم است به آن توجه بیشتری شود. اگر تکرر ادرار همراه با علائمی مثل سوزش، درد هنگام ادرار، تب، احساس فشار شدید، یا تغییر رنگ و بوی ادرار باشد، ممکن است نشانه عفونت ادراری یا مشکل دیگری باشد که نیاز به بررسی و درمان پزشکی دارد. عفونتهای ادراری در بارداری اگر درمان نشوند، میتوانند برای مادر و جنین خطرساز شوند.
تکرر ادرار ساده و بدون علائم غیرعادی معمولاً جای نگرانی ندارد، اما توجه به نشانههای هشداردهنده و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده آنها اهمیت زیادی دارد.
سخن پایانی
در پایان، باید گفت که تکرر ادرار در بارداری یکی از تغییرات طبیعی و شایع دوران بارداری است که اغلب جای نگرانی ندارد. این وضعیت بیشتر ناشی از تغییرات هورمونی، افزایش جریان خون و فشار رحم بر مثانه است و با گذر زمان و رعایت نکات ساده خانگی قابل مدیریت است. با این حال، توجه به علائم غیرطبیعی مانند سوزش، درد، تب یا تغییر رنگ و بوی ادرار اهمیت ویژهای دارد، زیرا میتواند نشانه عفونت یا مشکل دیگری باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارد. آگاهی و رعایت نکات ساده، آرامش مادر و سلامت جنین را تضمین میکند و تجربه بارداری را راحتتر و ایمنتر میسازد.
