در مسیر درمان ناباروری، زوجها معمولاً با امید فراوان وارد فرایند IVF میشوند؛ اما نتیجه این درمان همیشه مطابق انتظار پیش نمیرود. منفی شدن IVF موضوعی است که میتواند ذهن هر زوجی را درگیر کند و پرسشهای بسیاری درباره علتها به وجود آورد. شناخت دلایل منفی شدن ای وی اف، به شما کمک میکند درمان را بهتر مدیریت کنید و با آمادگی بیشتری برای مراحل بعدی تصمیم بگیرید. این مقدمه تلاش میکند با زبانی ساده، رسمی و روشن، نگاه اولیهای نسبت به عوامل مؤثر ارائه دهد تا ادامه مطلب برای شما کاربردیتر و قابل فهمتر باشد.
به مشاوره نیاز دارید؟ همین الان با بهترین متخصص زنان و زایمان دکتر مهشید کریمی تماس بگیرید:
دکتر مهشید کریمی
متخصص زنان، زایمان و جراحی های زیبایی زنان فلوشیپ فوق تخصصی ناباروری
سابقه بیش از 100 جراحی موفق زیبایی زنان
تهران، خیابان قائم مقام فراهانی
دلایل شکست ای وی اف و انتقال جنین
متخصصان ناباروری اعلام میکنند که کیفیت گامتها، وضعیت رحم، شرایط هورمونی، سن مادر و سبک زندگی نقش تعیینکننده در موفقیت یا شکست انتقال جنین دارند. شناخت علمی دلایل منفی شدن ای وی اف به زوجها کمک میکند که با آمادگی بیشتر وارد فرایند درمان شوند و شانس موفقیت ای وی اف را افزایش دهند.
کیفیت پایین تخمک
کیفیت تخمک مهمترین عامل در موفقیت ای وی اف محسوب میشود. تخمک سالم باید توان تقسیم سلولی، رشد مناسب و تشکیل جنین قابلقبول را داشته باشد. سن بالا، کاهش ذخیره تخمدان، سندرم تخمدان پلیکیستیک، نقصهای ژنتیکی و سبک زندگی ناسالم کیفیت تخمک را کاهش میدهند. زمانی که تخمک کیفیت مطلوب ندارد، جنین قدرت کافی برای رشد و لانهگزینی پیدا نمیکند و روند ای وی اف با شکست مواجه میشود.
کیفیت نامناسب اسپرم
اسپرم سالم باید با تعداد کافی، تحرک مناسب و شکل طبیعی در فرآیند باروری مشارکت کند. عواملی مانند مصرف دخانیات، استرس شدید، آلودگی محیطی، اختلالات هورمونی و واریس بیضه کیفیت اسپرم را کاهش میدهند. اسپرم ضعیف توان لقاح کامل با تخمک را ندارد و در نتیجه جنین با کیفیت مطلوب تشکیل نمیشود. این شرایط احتمال شکست انتقال جنین را افزایش میدهد.
کیفیت پایین جنین
جنین سالم باید توان رشد مداوم، تقسیم سلولی منظم و ساختار ژنتیکی بدون نقص داشته باشد. اختلالات کروموزومی، کیفیت پایین تخمک و اسپرم، یا رشد نامتقارن جنین باعث ایجاد جنین ضعیف میشود. این جنینها حتی در صورت انتقال، توان لانهگزینی در رحم را پیدا نمیکنند. مراکز ناباروری از روشهایی مانند PGT برای انتخاب جنین سالمتر استفاده میکنند تا احتمال شکست کاهش یابد.
مشکلات ساختاری یا عملکردی رحم
شرایط نا مناسب رحم یکی دیگر از دلایل منفی شدن ای وی اف است. رحم باید محیطی پایدار و مناسب برای رشد جنین فراهم کند. وجود پولیپ، فیبروم، چسبندگی داخل رحمی، آندومتریوز، شکل غیرطبیعی رحم یا عفونتهای مزمن مسیر لانهگزینی را مختل میکند. زنان با اندومتر نامناسب (بیشازحد نازک یا بیشازحد ضخیم) نیز در پذیرش جنین با مشکل روبهرو میشوند. پزشکان با سونوگرافی، هیستروسکوپی و آزمایشهای تخصصی وضعیت رحم را بررسی میکنند تا مانع شکست انتقال جنین شوند.
اختلالات سیستم ایمنی
سیستم ایمنی باید تعادل دقیقی بین حمایت از بدن و پذیرش جنین ایجاد کند. در برخی خانمها سلولهای ایمنی جنین را عامل بیگانه تشخیص میدهند و واکنشی دفاعی نشان میدهند. این واکنش لانهگزینی را مختل میکند. وجود آنتیبادیهای ضدفسفولیپید، فعالیت بیشازحد سلولهای کشنده طبیعی (NK) یا مشکلات لختهسازی از جمله عوامل ایمنی هستند که موفقیت ای وی اف را تحت تأثیر قرار میدهند.
مشکلات هورمونی و عدم تعادل غددی
هورمونها نقش اصلی در رشد فولیکولها، تشکیل تخمک، آمادهسازی رحم و تثبیت بارداری بر عهده دارند. اختلالات تیروئید، بالا بودن پرولاکتین، کمبود پروژسترون یا مقاومت به انسولین روند درمان را مختل میکند و موجب شکست آی وی اف میشوند. زمانی که این هورمونها در تعادل قرار نمیگیرند، بدن محیط مناسبی برای لانهگزینی جنین ایجاد نمیکند و نتیجه ای وی اف با شکست همراه میشود.
سن بالا
سن بالا یکی دیگر از دلایل منفی شدن ای وی اف است که توان باروری زنان را کاهش میدهد. پس از سن حدود ۳۸ سالگی کیفیت تخمکها بهطور قابلتوجه افت میکند و احتمال ایجاد جنین سالم کاهش مییابد. رحم با افزایش سن انعطافپذیری خود را تا حدی از دست میدهد و دستگاه تناسلی قدرت کمتری برای پذیرش جنین نشان میدهد. به همین دلیل احتمال شکست ای وی اف در زنان میانسال بیشتر میشود.
سبک زندگی ناسالم
بدن برای پذیرش جنین به شرایط پایدار نیاز دارد. مواردی مانند مصرف الکل و سیگار، کمبود خواب، تغذیه نامناسب، چاقی، کاهش شدید وزن، استرس طولانیمدت و قرارگیری در محیطهای آلوده کیفیت تخمک و اسپرم را کاهش میدهند. سبک زندگی نامناسب همچنین هورمونها را در وضعیت ناپایدار قرار میدهد و بر کیفیت اندومتر تأثیر منفی میگذارد. اصلاح سبک زندگی قبل از شروع ای وی اف نتایج درمان را بهبود میدهد.
خطا در زمانبندی انتقال جنین
زمان انتقال جنین باید کاملاً دقیق باشد و با بیشترین آمادگی رحم هماهنگ شود. اگر پزشک جنین را در زمانی منتقل کند که اندومتر در بهترین وضعیت پذیرش قرار ندارد، احتمال شکست آی وی اف افزایش مییابد. بررسی دقیق ضخامت اندومتر، سطح هورمونها و شرایط جسمانی مادر زمان انتقال ایدهآل را تعیین میکند.
مشکلات مربوط به آزمایشگاه و فرآیند درمان
کیفیت تجهیزات آزمایشگاهی، شرایط نگهداری جنین، دمای انکوباتورها، روش لقاح و مهارت تیم متخصص روی موفقیت ای وی اف تأثیر میگذارد. هرگونه خطا در این مراحل رشد جنین را مختل میکند و نتیجه نهایی را تحت تأثیر قرار میدهد. انتخاب مراکز معتبر ناباروری احتمال بروز این مشکلات را کاهش میدهد.
بهترین سن برای IVF زمانی است که درمان ناباروری با ivf پیش از ۳۵ سالگی انجام شود، زیرا شانس موفقیت در این بازه سنی بالاتر است.
بعد از منفی شدن IVF چکار کنیم؟
بعد از شکست آی وی اف، زوجها باید ابتدا با متخصص ناباروری گفتوگو کنند تا روند درمان و کیفیت جنینها بهطور دقیق بررسی شود. بررسی آزمایشهای هورمونی، وضعیت رحم و ارزیابی مجدد کیفیت تخمک و اسپرم مسیر درمان را روشنتر میکند. اصلاح سبک زندگی، کاهش استرس، خواب کافی و تغذیه مناسب شانس موفقیت در چرخه بعدی را افزایش میدهد. بسیاری از زوجها بعد از یک چرخه ناموفق با تغییر داروها، انتخاب جنین بهتر یا اصلاح مشکلات رحمی در چرخههای بعدی به نتیجه مطلوب میرسند.
عوارض بعد از ای وی اف ناموفق
بعد از شکست آی وی اف، بدن و ذهن زنان تحت تأثیر تغییرات هورمونی و فشار روانی قرار میگیرد. بیشتر عوارض موقت هستند و طی چند هفته برطرف میشوند، اما شناخت آنها به مدیریت بهتر وضعیت کمک میکند. عوارض رایج بعد از ای وی اف ناموفق عبارتاند از:
- درد خفیف زیر شکم
- لکهبینی یا تغییر در زمان قاعدگی
- نوسان خلقی به دلیل قطع داروهای هورمونی
- سردرد و خستگی
- حساسیت یا سنگینی پستان
- نفخ یا ناراحتی گوارشی خفیف
- اضطراب، غم یا ناامیدی ناشی از نتیجه منفی
- کاهش انرژی و خستگی روانی
چه زمانی برای چرخه بعدی IVF اقدام کنیم؟
چرخه بعدی ای وی اف باید پس از بررسی کامل بدن و وضعیت هورمونی برنامهریزی شود. معمولاً پزشکان توصیه میکنند حداقل یک یا دو دوره قاعدگی بین چرخهها فاصله باشد تا بدن و رحم فرصت ریکاوری داشته باشند. در این فاصله، اصلاح سبک زندگی، تنظیم هورمونها و مدیریت روانی فرد باعث افزایش شانس موفقیت در چرخه بعدی میشود. مشورت با متخصص ناباروری زمان مناسب شروع چرخه بعدی را مشخص میکند.
کسانی که ای وی اف موفق داشتهاند معمولاً در سنین مناسبتری برای بارداری اقدام کردهاند و شرایط بدنی و روحی مساعدی داشتهاند.
روشهای پیشگیری از شکست ای وی اف
برای افزایش شانس موفقیت ای وی اف، زوجها باید قبل از انتقال جنین وضعیت تخمک، اسپرم و رحم را بهطور کامل بررسی کنند. تنظیم هورمونها، اصلاح مشکلات رحمی و رعایت سبک زندگی سالم نقش مهمی در موفقیت لانهگزینی و رشد جنین دارد. همچنین انتخاب جنین سالم با روشهای ژنتیکی احتمال شکست آی وی اف را کاهش میدهد. روشهای پیشگیری از شکست ای وی اف عبارتاند از:
- بررسی و بهبود کیفیت تخمک و اسپرم
- تنظیم دقیق هورمونها
- بررسی و اصلاح مشکلات رحم مانند فیبروم، پولیپ یا چسبندگی
- رعایت سبک زندگی سالم: تغذیه مناسب، خواب کافی، کاهش استرس
- اجتناب از دخانیات و مصرف الکل
- انتخاب جنین سالم با روشهای ژنتیکی مانند PGT
سخن پایانی
ای وی اف روشی مؤثر برای درمان ناباروری است، اما موفقیت آن به عوامل متعددی مانند کیفیت تخمک و اسپرم، وضعیت رحم، هورمونها و سبک زندگی بستگی دارد. شکست آی وی اف در یک چرخه طبیعی است و نباید باعث ناامیدی شود. بررسی دقیق علتها، اصلاح سبک زندگی و مشاوره با متخصص ناباروری شانس موفقیت در چرخههای بعدی را افزایش میدهد و مسیر باروری را برای زوجها روشنتر میکند.
